KOMPYUTER TOMOGRAFIYASIDA NURLANISH XAVFI: BEMORLAR XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH VA DOZANI KAMAYTIRISH USULLARI
Keywords:
Kompyuter tomografiyasi (KT), radiatsiyaviy xavfsizlik, nurlanish yuklamasi, effektiv doza, stoxastik effektlar, diagnostik optimallashtirish, tibbiy radiologiya, onkologik xavf, dozimetrik nazorat.Abstract
Ushbu maqolada zamonaviy klinik tibbiyotning eng samarali diagnostika usullaridan biri bo‘lgan kompyuter tomografiyasi (KT) jarayonida yuzaga keladigan radiatsiyaviy xavfsizlik muammolari keng qamrovli tahlil qilinadi. So‘nggi o‘n yillikda KT tekshiruvlarining soni dunyo miqyosida keskin ortishi aholining texnogen nurlanish yuklamasini oshishiga sabab bo‘ldi, bu esa o‘z navbatida uzoq muddatli stoxastik effektlar, jumladan, onkologik kasalliklar xavfini dolzarb masalaga aylantirdi. Maqolada KT apparatlarining texnik imkoniyatlari, nurlanish dozasini shakllantiruvchi omillar va bemor organizmiga tushadigan yutilgan hamda effektiv dozalar qiyosiy o‘rganilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi — diagnostik tasvir sifatiga putur yetkazmagan holda, nurlanish miqdorini minimal darajaga tushirish strategiyalarini ishlab chiqishdan iborat. Shuningdek, maqolada zamonaviy "past dozali" (Low-dose) protokollarni joriy etish, individual himoya vositalaridan foydalanish va asossiz tibbiy nurlanishning oldini olish bo‘yicha metodologik tavsiyalar berilgan. Olingan natijalar rentgenolog-mutaxassislar va tibbiy fizika sohasidagi tadqiqotchilar uchun amaliy yo‘riqnoma bo‘lib xizmat qiladi.
References
. Toshkent Tibbiyot Akademiyasi. Radiologiya va tibbiy tasvirlash asoslari. Toshkent, 2020.
2. Toshkent Pediatriya Tibbiyot Instituti. Tibbiy radiologiya. O‘quv qo‘llanma, Toshkent, 2019.
3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Aholini radiatsiyaviy xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha me’yoriy hujjatlar, Toshkent, 2018.
4. Yuldashev Sh.R. Tibbiy fizika asoslari. Toshkent, 2017.
5. Karimov M.X.. Kompyuter tomografiyasida nurlanish dozasini kamaytirish usullari. Tibbiyot jurnali, 2021.
6. Raximov A.A.. Radiatsiyaviy xavfsizlik va uning klinik ahamiyati. Toshkent, 2016.
7. World Health Organization. Communicating radiation risks in paediatric imaging. Geneva, 2016.
8. International Commission on Radiological Protection. Radiological Protection in Medicine (ICRP Publication 105). Elsevier, 2007.
9. International Atomic Energy Agency. Radiation Protection and Safety in Medical Uses of Ionizing Radiation. Vienna, 2018.
10. McCollough Cynthia H. va boshqalar. Strategies for Reducing Radiation Dose in CT. Radiologic Clinics of North America, 2009.
11. Brenner David J., Hall Eric J.. Computed Tomography — An Increasing Source of Radiation Exposure. New England Journal of Medicine, 2007.
