ZILZILADAN OLDIN HARAKAT QILISH QOIDALARI: AHOLINI FAVQULODDA VAZIYATLARGA TAYYORLASH VA XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH
Keywords:
zilzila, tabiiy ofat, seysmik xavfsizlik, favqulodda vaziyat, aholini muhofaza qilish, oldindan tayyorgarlik, evakuatsiya, xavfsizlik qoidalari, favqulodda vaziyatlar rejasi, seysmik mustahkamlik, fuqaro muhofazasi, hayot xavfsizligi.Abstract
Ushbu maqolada tabiiy ofatlar orasida inson hayoti va moddiy boyliklarga katta xavf tug‘diruvchi zilzilalarning oldini olish mumkin bo‘lmagan sharoitida ularning salbiy oqibatlarini kamaytirish, aholini zilzilaga oldindan tayyorlash va xavfsizlik choralarini tashkil etish masalalari yoritilgan. Zilzila sodir bo‘lishidan oldin aholi tomonidan bajarilishi lozim bo‘lgan tashkiliy, muhandislik-texnik va amaliy tadbirlar tahlil qilingan. Jumladan, turar joy binolarining seysmik mustahkamligini nazorat qilish, uy jihozlarini xavfsiz joylashtirish, favqulodda vaziyatlar uchun zarur buyumlar zaxirasini shakllantirish, oilaviy harakat rejasini ishlab chiqish hamda aholining zilzila vaqtida to‘g‘ri harakatlanish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, ta’lim muassasalari, korxonalar va mahallalarda zilzilaga tayyorgarlik bo‘yicha o‘quv-amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etishning ahamiyati asoslab berilgan. Maqolada zilzila oqibatlarini kamaytirishga qaratilgan kompleks tayyorgarlik chora-tadbirlari yuzasidan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 30-maydagi PF-144-sonli “O‘zbekiston Respublikasining seysmik xavfsizligini ta’minlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-maydagi PQ-158-sonli “O‘zbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini ta’minlash tizimini yanada takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 7-iyuldagi 370-sonli “Aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, shuningdek, fuqaro muhofazasini ta’minlash qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori.
4. United Nations Development Programme (UNDP). “Aholining zilziladan oldin, paytida va undan keyingi harakat qoidalari”. 2014. United States Geological Survey (USGS). “What Can I Do to Be Prepared for an Earthquake?”
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). “Preparing for Earthquakes”. 2026. U.S. Geological Survey (USGS). “Can You Predict Earthquakes?”
6. Federal Emergency Management Agency (FEMA). “Earthquake Safety and Preparedness”.
